Miros\u0142aw P\u0119czak rozmawia z Leszkiem Mo\u017cd\u017cerem<\/p>\n
Miros\u0142aw P\u0119czak: W\u00a0swoim nowym projekcie „Lutosphere” nawi\u0105zujesz do muzyki Witolda Lutos\u0142awskiego, ale niekiedy mo\u017cna mie\u0107 wra\u017cenie, \u017ce to rodzaj dowcipu na temat Mistrza. Nie obawiasz si\u0119 pos\u0105dze\u0144 o\u00a0szarganie \u015bwi\u0119to\u015bci?<\/strong><\/p>\n Leszek Mo\u017cd\u017cer: Jestem bardzo wra\u017cliwy na krytyk\u0119, wi\u0119c je\u015bli pojawi si\u0119 jaka\u015b lawina negatywnych opinii w\u00a0zwi\u0105zku z\u00a0tym projektem, to b\u0119d\u0119 musia\u0142 przemy\u015ble\u0107 spraw\u0119 i\u00a0z\u00a0niego zrezygnowa\u0107 lub po przemy\u015bleniu zarzut\u00f3w zacz\u0105\u0107 go eksploatowa\u0107 z\u00a0jeszcze wi\u0119kszym przekonaniem. Krytyka zmusza do zadania samemu sobie powa\u017cnych pyta\u0144 i\u00a0to jest w\u00a0niej najwarto\u015bciowsze. Je\u017celi chodzi o\u00a0„Lutosphere” to nie wydaje mi si\u0119, \u017ceby\u015bmy przekraczali granice przyzwoito\u015bci, a\u00a0publiczno\u015b\u0107, co pewnie sam zauwa\u017cy\u0142e\u015b, reaguje raczej aplauzem.<\/p>\n Bo rzeczywi\u015bcie, twoja \u017cywio\u0142owo\u015b\u0107, rado\u015b\u0107 grania udziela si\u0119 publice, tak\u017ce tej, a\u00a0mo\u017ce przede wszystkim tej, kt\u00f3ra na co dzie\u0144 nie s\u0142ucha ani muzyki klasycznej, ani te\u017c nazbyt skomplikowanej muzyki improwizowanej…<\/strong><\/p>\n Muzyka wykonywana na \u017cywo ma w\u00a0sobie zawsze co\u015b magicznego, oczywi\u015bcie pod warunkiem, \u017ce jest na przyzwoitym poziomie warsztatowym. Zawsze mia\u0142em szcz\u0119\u015bcie do wybitnych partner\u00f3w na scenie, a\u00a0ostatnio moja tw\u00f3rczo\u015b\u0107 jest promowana przez media, co sprawia, \u017ce du\u017co ludzi przychodzi na koncerty chocia\u017cby po to, \u017ceby mie\u0107 swoje zdanie. Przyznam szczerze, \u017ce wyczuwam od jakiego\u015b czasu, \u017ce publiczno\u015b\u0107 na moich koncertach jest bardzo niejednolita, trudniej mi si\u0119 nawi\u0105zuje z\u00a0ni\u0105 kontakt.<\/p>\n Kiedy\u015b przychodzili tylko wtajemniczeni, mia\u0142em z\u00a0widowni bardzo wyra\u017any, sp\u00f3jny komunikat, mog\u0142em na bie\u017c\u0105co kreowa\u0107 przebieg napi\u0119cia. W\u00a0tej chwili energia dobiegaj\u0105ca z\u00a0sali jest bardzo wymieszana, siedz\u0105c przy instrumencie mog\u0119 polega\u0107 tylko na swoim przekonaniu, a\u00a0jest to trudniejsze ni\u017c s\u0105dzi\u0142em. Sam musz\u0119 decydowa\u0107, w\u00a0kt\u00f3r\u0105 stron\u0119 skr\u0119ci\u0107 w\u00a0improwizacji. Ciesz\u0119 si\u0119 jednak, \u017ce poprzez moje koncerty mniej wyrobiona publiczno\u015b\u0107 zaczyna si\u0119 interesowa\u0107 Lutos\u0142awskim, Chopinem czy Coltrane’em.<\/p>\n Czy\u017cby\u015b uprawia\u0142 w\u00a0ten spos\u00f3b rodzaj propedeutyki muzycznej?<\/strong><\/p>\n Mnie uczono w\u00a0szkole, \u017ce muzyka \u0142agodzi obyczaje, czyli rozbudza wra\u017cliwo\u015b\u0107. Dlatego ciesz\u0119 si\u0119, \u017ce ostatnio uda\u0142o mi si\u0119 sprzeda\u0107 do damskiego czasopisma p\u0142yt\u0119 z\u00a0muzyk\u0105 napisan\u0105 na kwartet smyczkowy. Tysi\u0105ce ludzi b\u0119dzie s\u0142ucha\u0142o kwartetu smyczkowego, a\u00a0nie plastikowych d\u017awi\u0119k\u00f3w. Ciesz\u0119 si\u0119 przy okazji z\u00a0sukcesu, jaki odnios\u0142em, tak\u017ce dlatego, \u017ce jest to r\u00f3wnie\u017c szansa dla moich koleg\u00f3w, kt\u00f3rzy poko\u0144czyli szko\u0142y, graj\u0105 i\u00a0b\u0119d\u0105 gra\u0107, dop\u00f3ki zdrowie pozwoli, muzyk\u0119 z\u00a0innej p\u00f3\u0142ki ni\u017c \u0142atwy pop.<\/p>\n Coraz cz\u0119\u015bciej zdarzaj\u0105 si\u0119 sytuacje, \u017ce m\u0142oda osoba bez \u017cadnego solidnego przygotowania wygrywa konkurs telewizyjny i\u00a0w\u00a0ci\u0105gu tygodnia staje si\u0119 gwiazd\u0105, ale nie zdaje sobie jeszcze sprawy, \u017ce uczyniono jej krzywd\u0119, a\u00a0s\u0142awa tak \u0142atwo zdobyta z\u00a0regu\u0142y bardzo szybko przemija. S\u0142awa artysty to praca wielu os\u00f3b, nie tylko tego go\u015bcia, kt\u00f3ry jest na scenie. Bez \u015bwiadomo\u015bci tych mechanizm\u00f3w \u0142atwo o\u00a0tzw. wod\u0119 sodow\u0105 i\u00a0muchy w\u00a0nosie. Ja sam, zanim trafi\u0142em na ok\u0142adki kolorowych pism, uczy\u0142em si\u0119 i\u00a0pracowa\u0142em na ten sukces przez wiele lat.<\/p>\n Udaje ci si\u0119, co wida\u0107 zw\u0142aszcza na koncertach, znakomicie \u0142\u0105czy\u0107 zabaw\u0119 z\u00a0artystyczn\u0105 dyscyplin\u0105. Co lubisz bardziej, to pierwsze czy to drugie?<\/strong><\/p>\n Co mnie bardziej kr\u0119ci? Oczywi\u015bcie bardziej mnie kr\u0119ci zabawa. Ale ja jestem stary wyga. Od pi\u0105tego roku \u017cycia gram na fortepianie i\u00a0nie cieszy mnie zabawa, kt\u00f3ra nie ma sensu. Musz\u0105 by\u0107 okre\u015blone regu\u0142y gry. Ka\u017cda dobra zabawa ma regu\u0142y, kt\u00f3rych nie nale\u017cy przekracza\u0107.<\/p>\n A co z\u00a0free jazzem? Tam akurat regu\u0142 w\u0142a\u015bciwie nie ma…<\/strong><\/p>\n Gra\u0142em kiedy\u015b free jazz i\u00a0dzi\u015b mog\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce jest to \u0142atwiejsze ni\u017c przygotowanie porz\u0105dnego programu z\u00a0zespo\u0142em, kiedy gramy konkretnie zapisane nuty i\u00a0jest to poparte odpowiedni\u0105 prac\u0105. Granie free by\u0142o bardzo wa\u017cnym etapem w\u00a0moim \u017cyciu, bo mia\u0142em okazj\u0119 wej\u015b\u0107 na najwy\u017csze poziomy ekspresji. Trudno jest osi\u0105gn\u0105\u0107 tak\u0105 ekstatyczno\u015b\u0107 graj\u0105c muzyk\u0119 aran\u017cowan\u0105, ale ca\u0142y czas nad tym pracuj\u0119. Oczywi\u015bcie, najlepiej kiedy na scenie wszystko wychodzi lekko, rado\u015bnie i\u00a0spontanicznie, czyli kiedy tej pracy nie wida\u0107.<\/p>\n Wr\u00f3\u0107my na chwil\u0119 do klasyki. W\u00a0twoim przypadku to przede wszystkim polska klasyka. Dlaczego?<\/strong><\/p>\n Jedyne sensowne wyj\u015bcie dla artysty polskiego to by\u0107 artyst\u0105 polskim. Trudno jest zrobi\u0107 \u015bwiatow\u0105 karier\u0119 bez \u015bwiadomo\u015bci swoich korzeni. Staram si\u0119 by\u0107 pianist\u0105 polskim i\u00a0gra\u0107 po polsku, bo tylko wtedy jest to prawdziwe. Jestem wtedy bardziej atrakcyjny dla kogokolwiek w\u00a0Etiopii, Indonezji albo Chile, bo jestem egzotyczny. Przekona\u0142em si\u0119 o\u00a0tym w\u00a0Nowym Jorku, kiedy s\u0142ysza\u0142em dziesi\u0105tki pianist\u00f3w graj\u0105cych brudny, czarny jazz i\u00a0przesta\u0142em mie\u0107 jakiekolwiek kompleksy, bo okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nikt z\u00a0nich nie gra po polsku.<\/p>\n Co jest przewag\u0105 polskiej muzyki i\u00a0jej tradycji?<\/strong><\/p>\n W rytmice nigdy nie dogonimy Bu\u0142gar\u00f3w czy Rumun\u00f3w. Jest jednak co\u015b prawdziwego w\u00a0sloganie o\u00a0s\u0142owia\u0144skiej duszy. W\u00a0polskiej czy rosyjskiej muzyce mamy na pewno rodzaj pi\u0119kna przejawiaj\u0105cy si\u0119 w\u00a0jakim\u015b smutku, nostalgii. Muzyka polska ma pewien nieuchwytny, trudny do nazwania kolor.<\/p>\n A polska szko\u0142a jazzu?<\/strong><\/p>\n Z pewno\u015bci\u0105 jest kilka wielkich nazwisk \u2013 Komeda, Sta\u0144ko, Seifert, Namys\u0142owski, na pewno Adam Makowicz, z\u00a0kt\u00f3rym nagra\u0142em p\u0142yt\u0119, gdzie on w\u0142a\u015bnie, a\u00a0nie ja, by\u0142 postaci\u0105 pierwszoplanow\u0105. Makowicz gra teraz po ameryka\u0144sku, zawsze chcia\u0142 tak gra\u0107, robi to doskonale, chocia\u017c najbardziej lubi\u0119 Makowicza sprzed wyjazdu do Stan\u00f3w, w\u0142a\u015bnie z\u00a0czas\u00f3w, kiedy gra\u0142 polski jazz.<\/p>\n Czy to prawda, \u017ce Polak nie umie swingowa\u0107, \u017ce do tego trzeba by\u0107 Amerykaninem, najlepiej czarnym?<\/strong><\/p>\n Nie zgadzam si\u0119 z\u00a0tym. Kiedy grywa\u0142em jazz z\u00a0Amerykanami, nikt z\u00a0nich nie zarzuca\u0142 mi, \u017ce nie potrafi\u0119 swingowa\u0107, zauwa\u017cali tylko, \u017ce s\u0142ucha\u0142em za ma\u0142o ich jazzowych p\u0142yt. Ja s\u0142ucha\u0142em za to Rachmaninowa, Prokofiewa, Chopina, Strawi\u0144skiego, s\u0142ucha\u0142em te\u017c Republiki z\u00a0Grzegorzem Ciechowskim, wi\u0119c gram inaczej ni\u017c Amerykanie.<\/p>\n Recenzenci maj\u0105 pewien problem ze zjawiskiem Leszka Mo\u017cd\u017cera, trudno im okre\u015bli\u0107, co ten pianista w\u0142a\u015bciwie gra, jazz nie jazz?<\/strong><\/p>\n Gram r\u00f3\u017cne rzeczy, s\u0105 i\u00a0takie, kt\u00f3rych jeszcze nie wyda\u0142em na p\u0142ytach. Generalnie staram si\u0119 gra\u0107 muzyk\u0119 r\u00f3\u017cnorodn\u0105, nie chc\u0119 zamyka\u0107 si\u0119 w\u00a0jednym stylu, st\u0105d pewnie ta dezorientacja recenzent\u00f3w. Ale co tam, mam przecie\u017c dopiero 34 lata, wi\u0119c cho\u0107by z\u00a0racji wieku mam te\u017c prawo do poszukiwa\u0144. Je\u015bli chodzi o\u00a0\u0142\u0105czenie r\u00f3\u017cnych gatunk\u00f3w \u2013 w\u00a0szkole uczy\u0142em si\u0119 muzyki klasycznej, ale bardzo lubi\u0142em rock i\u00a0jazz, mia\u0142em wi\u0119c spory dylemat. Teraz go nie mam, bo mog\u0119 w\u00a0swoim graniu zawrze\u0107 r\u00f3\u017cne moje wcze\u015bniejsze fascynacje, \u0142\u0105czy\u0107 klasyk\u0119 z\u00a0jazzem czy nawet z\u00a0pewnymi elementami rocka.<\/p>\n M\u00f3wi si\u0119, \u017ce lubisz by\u0107 showmanem.<\/strong><\/p>\n Owszem, lubi\u0119 i\u00a0nie obra\u017cam si\u0119, je\u015bli kto\u015b nazywa mnie showmanem. W\u00a0Internecie rozp\u0119ta\u0142a si\u0119 niedawno dyskusja na ten temat, niekt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce moje zapowiedzi poszczeg\u00f3lnych utwor\u00f3w i\u00a0typ kontaktu z\u00a0publiczno\u015bci\u0105 s\u0105 tandetne. Przyznam, \u017ce zaskoczy\u0142a mnie taka reakcja, a\u00a0zw\u0142aszcza wysoka temperatura niekt\u00f3rych wypowiedzi. Przyj\u0119\u0142o si\u0119 u\u00a0nas uwa\u017ca\u0107, \u017ce artysta na scenie musi by\u0107 spocony, smutny i\u00a0zmartwiony, a\u00a0ju\u017c zw\u0142aszcza kiedy jest muzykiem jazzowym. Poczucie humoru okazuje si\u0119 wykluczone, sugeruje brak szacunku dla publiczno\u015bci. A\u00a0przecie\u017c chyba lepiej by\u0107 cz\u0142owiekiem radosnym ni\u017c ponurym i\u00a0zafrasowanym…<\/p>\n Gra\u0142e\u015b, niemal na pocz\u0105tku swojej kariery, z\u00a0innym laureatem Paszport\u00f3w \u201ePolityki\u201d, z\u00a0Tymonem Tyma\u0144skim, tym enfant terrible naszej sceny. Jak patrzysz dzi\u015b na to do\u015bwiadczenie?<\/strong><\/p>\n Od Tymona wiele si\u0119 nauczy\u0142em, cho\u0107by niepokorno\u015bci. On zawsze, wielokrotnie powtarza\u0142, \u017ce chce zdemontowa\u0107 kultur\u0119 i\u00a0na pewno jest w\u00a0tym jaka\u015b warto\u015b\u0107, bo fajnie jest by\u0107 w\u00a0awangardzie, w\u00a0offie, aczkolwiek teraz po latach my\u015bl\u0119 sobie, \u017ce burzenie nie jest najlepszym rozwi\u0105zaniem. Je\u015bli co\u015b dobrze dzia\u0142a, nie nale\u017cy tego rozwala\u0107, lepiej budowa\u0107 w\u0142asne struktury, raczej obok ni\u017c przeciwko czemu\u015b. Tymon przez wiele lat mi imponowa\u0142 i\u00a0tak jest do dzisiaj. Du\u017co mu zawdzi\u0119czam.<\/p>\n Wyczuwa si\u0119 jednak w\u00a0twojej muzyce dystans do konwencji.<\/strong><\/p>\n Jasne, zw\u0142aszcza je\u015bli nadmierne przywi\u0105zanie do konwencji rodzi uniformizacj\u0119. W\u00a0og\u00f3le styl jako zjawisko za fundament ma na\u015bladownictwo. Je\u017celi stworzysz co\u015b, co inni zdecyduj\u0105 si\u0119 na\u015bladowa\u0107, stajesz si\u0119 kreatorem nowego stylu. Zacytuj\u0119 Lutos\u0142awskiego, kt\u00f3ry mawia\u0142 tak: \u201eOgl\u0105danie si\u0119 na trendy jest zaj\u0119ciem ja\u0142owym. Trzeba wyra\u017ca\u0107 siebie!\u201d. Jest to jednak mo\u017cliwe dopiero w\u00a0momencie osi\u0105gni\u0119cia pewnego warsztatowego poziomu. Nikt nie wymaga od kilkuletniego dziecka pisania poezji, chocia\u017c trafno\u015b\u0107 niekt\u00f3rych dzieci\u0119cych spostrze\u017ce\u0144 jest pora\u017caj\u0105ca. Jak to zrobi\u0107, \u017ceby osi\u0105gn\u0105\u0107 mistrzowski warsztatowy poziom pozostaj\u0105c ca\u0142y czas dzieckiem, to jest w\u0142a\u015bnie pytanie, na kt\u00f3re codziennie szukam odpowiedzi.<\/p>\n Co jest najpierw \u2013 ch\u0119\u0107 publicznego zaistnienia, kiedy wybiera si\u0119 okre\u015blony rodzaj grania, zdolny zainteresowa\u0107 publiczno\u015b\u0107, czy granie \u201ez natury\u201d tego, co si\u0119 lubi?<\/strong><\/p>\n Na pewno ka\u017cdy artysta zadaje sobie r\u00f3wnocze\u015bnie pytanie, co naprawd\u0119 lubi oraz jak zaistnie\u0107, jak wy\u017cy\u0107 z\u00a0muzyki. Irytuje mnie gadanie, \u017ce prawdziwy artysta dorabia sobie w\u00a0przedsi\u0119biorstwach wodoci\u0105gowych po to, \u017ceby po godzinach robi\u0107 swoj\u0105 wybitn\u0105 sztuk\u0119, kt\u00f3rej nikt nie rozumie. Wol\u0119 zrobi\u0107 jaki\u015b mniej przekonuj\u0105cy artystycznie projekt, kt\u00f3ry zapewni mi godziwe wynagrodzenie, ni\u017c i\u015b\u0107 na szycht\u0119 do fabryki sznur\u00f3wek. Pracuj\u0105c przy takim projekcie u\u017cywam swoich narz\u0119dzi, jestem w\u00a0zawodzie, zawsze si\u0119 czego\u015b ucz\u0119, rozszerzam swoje umiej\u0119tno\u015bci. To pozwoli mi zrobi\u0107 lepsze projekty w\u00a0przysz\u0142o\u015bci. Nigdy jednak nie bior\u0119 udzia\u0142u w\u00a0projektach, kt\u00f3re obra\u017caj\u0105 moje poczucie smaku. Niestety, we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie jeste\u015b tyle wart, ile sprzedajesz, a\u00a0do tego wsp\u00f3\u0142praca z\u00a0mediami jest niezb\u0119dna.<\/p>\n Radzisz sobie jednak ca\u0142kiem dobrze w\u00a0warunkach rynkowych.<\/strong><\/p>\n Oczywi\u015bcie, nie spos\u00f3b od nich uciec. I\u00a0nie ma takiej potrzeby. Cieszy mnie, \u017ce moje p\u0142yty si\u0119 rozchodz\u0105, \u017ce s\u0105 kolejki po bilety przed koncertami. Dlatego zawsze zgadzam si\u0119 na wywiady czy pozowanie do zdj\u0119\u0107. Jeszcze co do warunk\u00f3w rynkowych \u2013 wiadomo, \u017ce koniunktur\u0119 na muzyk\u0119 tworz\u0105 media, przede wszystkim stacje radiowe. Irytuje mnie troch\u0119 powszechnie panosz\u0105ca si\u0119 amerykopodobna stylistyka, kt\u00f3r\u0105 przepojona jest wi\u0119kszo\u015b\u0107 naszych krajowych produkcji. Ja si\u0119 nie obra\u017cam, \u017ce akurat w\u00a0porach najwi\u0119kszej s\u0142uchalno\u015bci nie ma tam tego, co gram, ale nie rozumiem, dlaczego w\u00a0Polsce, kiedy jad\u0119 taks\u00f3wk\u0105, s\u0142ysz\u0119 t\u0119 sam\u0105 muzyk\u0119, kt\u00f3r\u0105 s\u0142ysza\u0142bym jad\u0105c taks\u00f3wk\u0105 w\u00a0Nowym Jorku czy Berlinie. Kiedy si\u0119 jedzie taks\u00f3wk\u0105 w\u00a0Argentynie, Brazylii czy nawet w\u00a0Londynie, nie masz w\u0105tpliwo\u015bci, gdzie jeste\u015b, bo przez g\u0142o\u015bnik leci muzyka miejscowa.<\/p>\n